Agjencia Zhurnal.mk.

Svilanoviq: Ballkani i hapur nuk është garë e Forumit të Investimeve të Odës

Nuk shoh konkurrencë në mes të Forumit të Investimeve të Odës (KIF) dhe Ballkanit të Hapur, as ndarje apo refuzim të vendeve të tjera. Çështja është që Maqedonia e Veriut, Serbia dhe Shqipëria të mos presin, të ecin pak më shpejt dhe të jenë të hapur për të gjithë të tjerët. Të tjerët duhet të shohin nëse këto tri shtete janë pajtuar dhe po bëjnë diçka vërtet të dobishme dhe nëse po, thonë: “po edhe ne”, tha në një intervistë për MIA-n, ish-sekretari i përgjithshëm i Këshillit për Bashkëpunim Rajonal dhe diplomati Goran Svilanoviq.

 

Sipas tij, komuniteti i biznesit dhe populli i rajonit në përgjithësi janë në kërkim të përfitimit konkret dhe funksionalizimit të bashkëpunimit të përcaktuar në letër.

Në intervistë, Svilanoviq flet për potencialet e biznesit të rajonit dhe (mos)shfrytëzimin e tyre, krijimin e një tregu të përbashkët rajonal dhe nevojën për harmonizimin e politikave investive, por gjithashtu trajton sundimin e ligjit dhe procesin e integrimit evropian.

Svilanoviq, takimi i dytë i Ballkanit të Hapur është caktuar në fillim të nëntorit në Beograd. Pse një iniciativë e tillë e re kur tashmë ekziston Forumi i Investimeve të Odës (KIF) dhe lidhur me mesazhin nga Shkupi “Historia mbyllet, biznesi hapet”, çfarë mund të presim tani?
“Në vitin 2017, kryeministrat e të gjashtë vendeve, me mbështetjen e plotë të BE-së dhe SHBA-së, ranë dakord të lëvizin në drejtim të krijimit të një zone ekonomike rajonale. Që atëherë e deri më sot është bërë një hap përpara drejt Tregut të Përbashkët Rajonal 2021 – 2024, pas të cilit qëndron një dokument me aktivitete të përcaktuara saktë. Ideja është të përdoren katër liritë: qarkullimi i lirë i mallrave, shërbimeve, njerëzve dhe kapitalit, për të punuar në tregti, dixhitalizim, kërkime dhe shkencë, dhe për të bërë që rajoni të funksionojë si tërësi.

KIF u krijua në të njëjtin vit, si zëri i biznesit, i cili vërtet i mungonte këtij procesi. Politika po evoluonte dhe sektori i biznesit nuk ishte i përfshirë qartë. Kur u formua KIF, ideja e një tregu të përbashkët iu afrua fillimisht komunitetit të biznesit. KIF i dërgoi BE-së 14 shkresa në emër të komunitetit të biznesit në rajon, ku thuhej se çfarë kërkonte konkretisht dhe citoi “duam më shpejt dhe duam data”. Unë vërtet e vlerësoj atë. Kjo nuk është një datë për anëtarësim, por një datë kur do të nënshkruhet dhe zbatohet ajo që është rënë dakord në parim. KIF kërkoi që nga liderët e vendeve tona, por edhe nga BE-ja, të thonë konkretisht se kur do të hyjnë në fuqi marrëveshjet e lidhura, siç ishte rasti me roaming.

Njerëzit po kërkojnë të shohin një përfitim konkret të bashkëpunimit – në transport ku kamionët janë presin të parkuar ose në lirinë e tregtisë së shërbimeve. Nëse jeni pronar i një ordinance stomatologjike në Shkup, për të hapur një ordinancë kudo në rajon pa procedura shtesë, kualifikimi juaj do të njihet. Këto gjëra duhet të funksionalizohen. Por tani për tani ato nuk funksionojnë. Pse? Sepse ndonjëherë duhet të ndryshohen shumë ligje, e ndonjëherë nuk ka ende zgjidhje për disa çështje, si në dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës. Ky është në thelb hyrja në tregimin e Ballkanit të Hapur. Kjo është arsyeja e vërtetë e një nisme të tillë. Dhe kjo nuk është aspak një axhendë tjetër. Qëllimi është thjesht të ecësh më shpejt, por në të njëjtën kohë të jesh i hapur ndaj të tjerëve. Në këtë kuptim, nuk shoh ndonjë konkurrencë ndërmjet KIF-it dhe Ballkanit të Hapur, as ndonjë ndarje apo mënjanimin e vendeve të tjera. Puna është që këto tre vende të mos presin, të ecin pak më shpejt dhe të jenë të hapur për të gjithë të tjerët. Të tjerët duhet të shohin nëse këto tre vende kanë rënë dakord dhe po bëjnë diçka vërtet të dobishme dhe nëse po, thonë: ” le të hyjmë edhe ne”.

A do të thotë kjo se praktikisht ne po anashkalojmë problemet e disa prej vendeve të KIF-it për të ecur përpara?

“Është e ndershme kjo që ke thënë. Unë nuk mund të mos pajtohem me ju. Dhe këtë e keni edhe në diplomaci – “kur nuk mund të biem dakord për disa tema, le të biem dakord që nuk jemi marrë vesh, dhe të punojmë për atë që mund të biem dakord”. Kjo është pikërisht ajo që po ndodh në këtë moment.

Nuk mund të them se cili do të jetë mesazhi i takimit të dytë të Balkanit të Hapur në Beograd. Unë me të vërtetë shpresoj se gjithçka që po bën tani kjo treshe, do ta integrojmë në këtë treg të vetëm në rajon, diçka që BE-ja e mbështet qartësisht dhe është e gatshme ta investojë. Do të investojë fonde tek të gjithë ne, në fusha të caktuara (ndryshimet klimatike, energjia), në gjithçka që quhet “agjenda e gjelbër” për Ballkanin, si pjesë e idesë së BE-së së gjeneratave të reja. Deri në 20 miliardë euro duhet të hyjnë në rajon sipas Planit Evropian të Investimeve. Një Ballkan i hapur nuk e prish këtë, nuk ka tjetër, asnjë agjendë të vetën. Qëllimi i vetëm është të ecim më shpejt dhe asgjë më shumë. Kjo do të thotë, për shembull, nëse keni të drejtë të banoni këtu, të keni të drejtë të banoni dhe të punoni si në Serbi ashtu edhe në Shqipëri, në të tre vendet.

Nëse një ditë do të jemi vërtet në BE, kjo është ideja. Vetëm, në pritje të atij vendimi madhështor të BE-së, ne themi: “Pse të mos bëjmë ç’të mundemi”. Përveç kësaj, është në përputhje me rregulloret evropiane. Tre liderët nuk u ulën dhe thanë: “Tani do të bëjmë diçka që nuk ka lidhje me BE-në”. Në vend të kësaj, thjesht “le të jemi më efikas sa më shpejt të jetë e mundur dhe të arrijmë disa marrëveshje deri në pikën ku ato janë në Bashkimin Evropian”. Tekstualisht nuk ka “asgjë të keqe” në këtë.

Në Budapest është paralajmëruar një takim mes dhomave të tregtisë së Ballkanit Perëndimor dhe odave të Grupit të Vishegradit. Cila është ideja pas gjithë kësaj? Është thjesht “mbledhja” e përvojave apo ndoshta ka diçka tjetër?

“Për të qenë i sinqertë. A na mbështesin ata në aspiratat tona evropiane dhe në zhvillimin tonë? Po. A kanë vendet individuale në atë grup aktualisht pikëpamje të ndryshme brenda Bashkimit? Po kanë. Kjo është e saktë. Por ne nuk ndikojmë në asnjë mënyrë dhe as nuk ndërhyjmë. Ka disa gjëra të mira që këto vende kanë bërë deri tani në rrugën e tyre drejt BE-së. Ata arritën të bien dakord për disa politika të përbashkëta, të shtyjnë bashkërisht disa procese në të gjithë BE-në dhe këtë mund ta mësojmë prej tyre. Për shembull, lobimi brenda, në shtetet anëtare. Si dukej lobimi para se të anëtarësoheshin në BE dhe çfarë ndodhi më pas. Mund të jetë vërtet e dobishme për ne dhe nuk do ta ngatërroja me problemet që disa prej këtyre shteteve anëtare kanë me Brukselin.

Rajoni duket se po rrotullohet vazhdimisht me të njëjtën “matricë”. Një shtet (Jugosllavia) tashmë u “shpërbërë”, e megjithatë ” mbahemi bashkë”, po detyrojmë disa iniciativa të përbashkëta, “shpëtimin” po e kërkojmë në bashkëpunimin e ndërsjellë. Cila është arsyeja për këtë dhe a po marrim drejtimin e duhur?

“Këtë e dëgjova për herë të parë si vërejtje – “duan ta bëjnë përsëri Jugosllavinë”. Por nuk është kjo ideja. Askush nuk e bën Jugosllavinë. Popujt që jetojnë në këtë rajon, megjithatë, në një moment luftuan për shtete të pavarura, sovrane dhe të tyre. Ata nuk janë gati të bëjnë një hap prapa dhe askush nuk mendon për këtë. Secili prej vendeve ka zgjedhur gjithashtu anëtarësimin në BE. Por së bashku me atë ëndërr ndodh edhe jeta reale. Le të flasim hapur. Jeta vazhdon në disa rryma që disi e lënë mënjanë politikën e madhe.

Realiteti ynë është një treg i përbashkët, megjithëse ka pengesa: inspektime fitosanitare, mosnjohje certifikatash, kalime të parregulluara, pritje në radhë apo probleme me eksportin e drithit, siç është rasti mes Serbisë dhe Maqedonisë së Veriut. Pengesa të tilla do të ekzistojnë edhe pas 10-15 vitesh, por është e rëndësishme që këtu të mos ketë probleme politike, megjithëse ato reflektohen sepse nëse nuk ka marrëveshje në nivel politik, ndihet në biznes dhe ngadalëson procesin.

Duhet të lejohet lëvizja me kartë të identitetit. Edhe unë shkoj në Prishtinë me letërnjoftim, por njerëzit nga atje nuk mund të shkojnë në BeH me letërnjoftim. Ky është një problem real që duhet zgjidhur. Nëse ata nuk mund të udhëtojnë kështu, njerëzit nuk do të duan edhe të punojnë – do t’ju duhet një vizë, dokumente.

Reforma ekonomike, reforma në drejtësi, lufta kundër krimit të organizuar dhe korrupsionit, infrastrukturë më e mirë… Këto janë çështjet e pashmangshme dhe kyçe në çdo tryezë, forum, debat në vend, por edhe në vende të tjera të rajonit. Sa realisht kemi pasur sukses në tre dekadat e fundit në këto fusha, a kemi arritur ndonjë rezultat?

Një nga idetë bazë të BE-së është që vendi i gatshëm për anëtarësim të jetë plotësisht i normativizuar, të jetë një shtet ligjor, por nuk do të thotë vetëm një gjyqësor i pavarur, por funksional në çdo kuptim dhe në baza ditore. – të funksionojë qarkullimi, shëndetësia, arsimi, sistemi bankar. Qytetarët duhet të kenë besim në institucionet shëndetësore dhe bankare. E gjitha është një shtet ligjor. Të mos duhet të merrni dike në telefon dhe ta lusni që të mbarroni diçka. Këto janë korrupsionet e vogla që janë vetëm një sinjal se ka shumë më tepër korrupsion për gjëra shumë më të mëdha.

Përmenda planin europian të investimeve, mundësinë e tërheqjes së 20 miliardë eurove. Kjo do të kushtëzohet nga respektimi i shtetit ligjor. Kjo do të thotë se disa vende mund të mos marrin mbështetje. Nëse Raporti i Progresit është negativ, BE-ja do të thotë “nëse kjo nuk zgjidhet, nuk do të ketë para”. Ky është lloji i ndikimit që ka Brukseli. Është kusht edhe nëse vendi zbaton politika “të gjelbërta”, nëse realizon “axhendën e gjelbër”.

Nga ana tjetër, është e rëndësishme se cilat janë sinjalet, të cilat tani, pas Bërdos pranë Kranjit, nuk janë shumë inkurajuese.

Çfarë mendoni konkretisht?

“Ka një lloj dekurajimi për të vazhduar me reformat. Më duhet ta bëj të qartë se Maqedonia e Veriut është me të vërtetë, në një farë kuptimi, viktimë, sepse ka bërë hapa seriozë përpara, hapa të guximshëm. Së pari Marrëveshja e Ohrit, pastaj Marrëveshja e Prespës. Siç thoshte kryeministri Gjingjiq: “Kur gëlltitni bretkosat, filloni me ato më të mëdhatë”. Kjo politikë është “gatuar” prej kohësh këtu dhe në një moment ka pasur guximin të thotë: “të presim, të biem dakord, ky është një kompromis”. Dhe kjo është vërtet e guximshme. Më vjen keq që kjo çoi në përçarje mes njerëzve, por ky është realiteti. Kjo ndarje do të ishte më e vogël nëse inkurajimi nga Brukseli do të ishte më i madh. Atëherë njerëzit që mund të mos pajtohen me çdo pjesë të Marrëveshjes do të thonë: “Epo, të paktën do të jetë mirë për fëmijët e mi”. Fatkeqësisht, ai inkurajim nuk erdhi dhe unë jam shumë kritik ndaj kësaj, e them hapur. Është e nevojshme dhe e rëndësishme të inkurajojmë të gjithë ata që do ta udhëheqin këtë vend nesër – të dinë se ka partner në BE që do të thotë: “në rregull, ne kemi rënë dakord dhe do ta respektojmë”.

Në këtë pikë, besimi është dobësuar. Një premtim është i paplotësuar dhe kushtet janë plotësuar. Këtu është bërë një hap i madh që nuk ka marrë atë që duhet – një datë për fillimin e negociatave. Mendoj se kjo vetëm sa e thellon mosbesimin e disa prej njerëzve që jetojnë këtu. Më vjen shumë keq, nuk është mirë që është kështu. Në fakt nuk bëhet fjalë për Brukselin, por për shtetet anëtare. Ata vendosin, jo Komisioni. Është edhe politika, politika e tyre kombëtare – po vijnë zgjedhje të rëndësishme, për shembull, në disa nga vendet. Megjithatë, përgjegjësia është e ndarë. Ka diçka nga ne – ne nuk i kemi bindur qytetarët e atyre vendeve anëtare se po bëjmë përparim, se po reformojmë. Ata që janë drejtues atje, ndjekin një lloj politike, kanë elektoratin e tyre.Ne duhet të komunikojmë me atë elektorat, të dërgojmë vazhdimisht mesazhe pozitive për veten tonë, për atë që bëjmë dhe jo negative. Niveli i rendit tonë si shtet dërgon një pasqyrë jo vetëm në Bruksel, por edhe në secilin prej qyteteve të drejtuara nga politikanët e shteteve anëtare. Është shumë e vështirë, ndoshta më e vështira – të pajtohesh me ministrin e një vendi po, por të bindësh elektoratin e tij nuk është e lehtë. Prandaj ne duhet të komunikojmë vazhdimisht dhe të dërgojmë mesazhe që e kemi realizuar mire punën tonë, që të jetë e lehtë për atë politikan të marrë një vendim për të na mbështetur.

Në këtë kontekst, a prisni që konferenca e parë ndërqeveritare të mbahet në dhjetor dhe cili është qëndrimi juaj për kontestin maqedonaso-bullgar?

“Nuk mund ta di nëse komisioni ndërqeveritar do të mbahet në dhjetor. Kjo është një temë shumë e ndjeshme. Po duke u nisura nga pikëpamja ime dhe kam pritshmëri të mëdha që me formimin e qeverisë së re në Sofje të rihapet dialogu dhe të gjendet një kompromis. Kjo është një gjë thelbësore që është shumë e rëndësishme. Ne të gjithë në rajon u gëzuam kur u hoq një nga tre temat e mëdha, ajo është Marrëveshja e Prespës. Unë jam i befasuar që pas kësaj pati një ndalesë. Jam i trishtuar, ndjek atë që do të ndodhë dhe shpresoj që në Bullgari të ketë një qeveri të re me kapacitet të plotë që do të ulet me partnerët e saj në Shkup dhe do të thotë: “të kërkojmë zgjidhje”. Shpresoj se do të gjendet një kompromis dhe do të respektohen njerëzit që jetojnë në të dy anët e kufirit, si dhe disa vlera të përbashkëta të BE-së, në mënyrë që keqkuptimet dypalëshe të mos përdoren për të ndaluar procesin. Me këtë do të zvogëlohet numri i “temave të mëdha” që na pengojnë të gjithëve të hyjmë në BE. Do të mbeten dialogu midis Beogradit dhe Prishtinës dhe funksionaliteti i BeH-së. Këto janë gjëra që mund të dakordohen.

Svilanoviq, a po lë hapësirë BE-ja me politikën e papërcaktuar të zgjerimit për hyrje të palëve të treta në rajon (Kinën, Rusinë, Turqinë)?
“Sa më afër të jetë një vend drejt anëtarësimit të plotë në BE, aq më shumë ka disa kufizime në aspektin e politikës së përbashkët të jashtme dhe të sigurisë të BE-së. Por ne nuk jemi ende atje. I lejon vendet tona të jenë më të hapura ndaj disa temave për të realizuar disa interesa ekonomike, biznesi dhe investime, qoftë me Kinën, Emiratet e Bashkuara Arabe, Rusinë,

Është gjithashtu mesazhi im për Brukselin: nëse mesazhet nga Këshilli Evropian për ne në lidhje me anëtarësimin janë të vakëta, është normale që mbështetja për politikën e përbashkët të sigurisë të BE-së, dhe veçanërisht politikën e jashtme, të jetë të paktën më e dobët, nën ndikimin e interesave afatshkurta, të biznesit apo të tjera. Është e thjeshtë sepse nuk ka vakum, të gjithë e dinë që nuk ka vakum në politikën e jashtme. Nëse njëri lë një hapësirë, një tjetër hyn. Mendoj se niveli i përgjithshëm i angazhimit të partnerëve të tjerë në këtë moment nuk është shumë i lartë dhe Plani Europian i Investimeve është një inkurajim i mirë për të vazhduar ndjekjen e politikave kyçe në përputhje me ato europiane, me mbështetjen e plotë të kapitalit europian.

Le të kthehemi në rajon. Sa është shfrytëzuar kapaciteti për bashkëpunim afarist dhe çfarë shihni më shumë si potencial? Në cilat fusha?

“E gjithë ideja e tregut të përbashkët është që realisht të shfrytëzohet potenciali që ekziston duke promovuar tregtinë rajonale. Kështu filloi në fakt. Nëse është 10 për qind, le ta bëjmë 13. Kur ideja u bë e qartë, shkëmbimi mes nesh u rrit me një miliard euro. Por për të qenë plotësisht i sinqertë. Përqindja e tregtisë sonë të ndërsjellë në raport me përqindjen e tregtisë totale ishte ende e njëjtë ose pak më e ulët. Në shifra absolute është rritur me një miliard, por në numra relativë nuk është ende progres real. Për ta përmbledhur, ne kemi një rritje reale në tregtinë e ndërsjellë, por ajo që është rënë dakord tani duhet të heqë të gjitha pengesat. Para së gjithash, kam parasysh protokollin për tregtinë e shërbimeve, të harmonizuar dhe ratifikuar mes katër vendeve. Do të hapë një hapësirë ​​të re. Kur të tilla çështje nuk menaxhohen ato e vështirësojnë biznesin. Udhëzimet nga Beogradi thonë se biznesi duhet të jetë sa më i lirë dhe i pa ngarkuar dhe se ka mbështetje të plotë, pavarësisht nëse bëhet fjalë për tregti me Shkupin, Podgoricën, Prishtinën apo BeH. Kjo është diçka e mirë, ekziston një vetëdije se sa e rëndësishme është për të gjithë ne. Por është gjithashtu e vërtetë që kur zbatohen instrumentet ligjore, hasni probleme ligjore për arsye diplomatike.

Për sa i përket zonave, do të përmendja turizmin. Por është edhe gejming industria, e cila po përjeton një bum, dhe që lidhet me digjitalizimin, që nga ana tjetër është një nga shtyllat e formimit të një tregu të përbashkët. Ideja e njohjes reciproke të kualifikimeve dhe diplomave do të mundësonte lëvizjen mes nesh: profesionistëve, studiuesve, të rinjve,…

Dua të theksoj se lojtarët e mëdhenj na shohin si një, dhe jo si vende të vogla dhe presin që, nëse vijnë në një nga vendet e rajonit, të përdorin pa pengesa kapacitetet. E kam fjalën për dy gjëra, e para është që të harmonizohen politikat e investimeve, të mos ketë përplasje mes Beogradit dhe Shkupit në tërheqjen e investitorëve të huaj, të zvogëlohet presioni i “konkurrencës sonë të brendshme”. Tani, pandemia e koronës na ka dhënë një shans të madh – na ka treguar se Kina është befas shumë larg, e shoqëruar me shumë rreziqe. Duket se industria e automobilave po vjen ngadalë tek ne në vend që të shkojë atje. Nëse vjen një investitor i tillë, duhet bërë një listë e kompanive që do të përfitonin prej tij, pavarësisht se në cilin vend të rajonit janë. Do të ishte e natyrshme nëse do të mund të lëviznin lirshëm, nëse do t’u njiheshin dokumentet dhe certifikatat. Pra, ky do të bëhet një treg që do të tërheqë më shumë investitorë që do të na shihnin si 18 milionë, dhe jo si një treg tre apo katër milionësh.

Një krizë e re është në horizont. Sipas paralajmërimeve, nuk pritet ende shok në çmime. Energjia elektrike në bursat botërore është 240 për qind më e shtrenjtë se vitin e kaluar dhe çmimet e ushqimeve, sipas FAO, janë rritur me 32 për qind. Sa e rëndësishme është në kushte të tilla, që secili vend të reagojë veçmas, të marrë disa masa brenda dhe çfarë saktësisht duhet bërë për të amortizuar goditjen?

“Të gjithë e ndjejmë krizën energjetike, ajo lidhet me KOVID-in, por edhe me mungesën e planifikimit për kapacitetet magazinuese dhe me politikat zhvillimore jo mjaft të qarta. Ne kemi një partner kyç, Sekretariatin e Komunitetit të Energjisë, detyra e të cilit është të mundësojë transmetimin e politikave evropiane përtej kufijve të tij, që do të thotë për ne, të zbatohet gjerësisht. Këtu pati pengesa të ndryshme. Ajo politikë erdhi nga energjia, por për momentin është e kombinuar me mbrojtjen e mjedisit. Po bëhen përpjekje për përgatitjen e këtyre zonave për ndryshimet klimatike. Për atë “paketë të tretë” jemi dakord të gjithë, por po e zbatojmë me shumë vonesa.

Për mendimin tim, e vetmja përgjigje reale është rritja e kapacitetit të burimeve të rinovueshme. Ne kemi një problem të përbashkët, zgjidhjet në nivel të BE-së janë rënë dakord dhe secila nga qeveritë tona duhet të bëjë një përpjekje shtesë për ta zbatuar atë, për të parë nëse e kanë planifikuar mirë përshtatjen dhe për të vazhduar atë që është rënë dakord në BE. Nuk ka asgjë specifike këtu që nuk kam parë në Beograd, Podgoricë apo Sarajevë dhe as nuk ka të bëjë me një qeveri më pak apo më shumë të aftë. Energjia do të jetë e shtrenjtë, por do të jetë e shtrenjtë për të gjithë ne, që do të jetë vetëm një mësim që duhet të investojmë shumë më tepër dhe më shpejt. Asnjë prej nesh nuk do të jetë i pavarur nga energjia.

Related posts

Vetëm 17 për qind e dibranëve paguajnë faturat e ujit

D V

12 persona janë nxjerrë të gjallë nga Spitali Modular në Tetovë

N E

Pa ujë nesër disa rrugë në Çair

Z H

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More