Frankofonia
opinion
Frankofonia

Frankofonia

Thënia e famshme e Rivarolit mbi universalitetin e gjuhës frënge e vitit 1884, sipas të cilit “Ajo që nuk ishte e qartë, me siguri nuk kishte lidhje me frëngishten”, mëtonte të theksojë qartësinë dhe melankolinë e kësaj gjuhe.

Shkruan: Ardian RAMADANI

 Çelësi i suksesit të një kombi është shndërrimi i gjuhës kombëtare në gjuhë ndërkombëtare. Ky quhet kulmi i suksesit të një kombi dhe shteti ose shteti-kombi (lexo: në këtë rast Francës). Kombi francez arriti në këtë nivel. Ky komb, me ideale të pavdekshme demokratike, por edhe revolucionare, arriti që – përmes udhëheqësve të shquar – ta bëjë gjuhën kombëtare në gjuhë ndërkombëtare. Suksesi i pashoq ishte Paqja e Wesfalisë e vitit 1648, atëherë kur gjuha frënge u bë gjuhë e diplomacisë dhe marrëdhënieve ndërkombëtare, si dhe kulmoi me Frankofoninë. Për ta deshifruar këtë term, nisemi nga shkoqitja e termit frankofon. Frankofon quhet një person i cili e flet frëngjishten. Nocioni rrjedh nga gjuha frënge: franco-français, phonie-entendre/ecouter, që i bie të kuptosh, të dëgjosh, si dhe njëkohësisht të flasësh frëngjisht. Ky term për së pari herë haset më 1880 edhe atë për të përshkruar hapësirën gjeografike ku flitej kjo gjuhë. Është përdorur për së pari herë nga gjeografi i famshëm francez Onezim Rekly (Onesime Reclus).

Ndërkaq, sot termi frankofoni i grumbullon popujt ose grupet e folësve, të cilët e përdorin pjesërisht ose tërësisht gjuhën frënge në jetën e tyre të përditshme ose në komunikimin zyrtar. Frankofonia përfaqëson njashtu edhe qeveritë, vendet ose instancat zyrtare, të cilat shërbehen me këtë gjuhë. Pra, këtu flitet për dy realitete, frankofoni (popujt ose folësit) dhe Frankofoni (qeveritë dhe shtetet).

Thënia e famshme e Rivarolit mbi universalitetin e gjuhës frënge e vitit 1884, sipas të cilit “Ajo që nuk ishte e qartë, me siguri nuk kishte lidhje me frëngishten”, mëtonte të theksojë qartësinë dhe melankolinë e kësaj gjuhe.

Termi frankofoni do të kthehej përsëri më vitin 1962 për të mos vdekur kurrë. Kësaj ecejake i paraprijnë një sërë aktivitetesh gjithëpërfshirëse për t’i sensibilizuar dhe mobilizuar institucionet e ndryshme, si dhe shtetet e ndryshme me në krye Francën, për nevojën e formimit të një organizate, e cila do t’i grumbullonte shtetet dhe popujt frëngjishtfolës. Kësisoj, duke u bazuar në Deklaratën Universale për të Drejtat e Njeriut, të vitit 1948, e cila e ka themelin në Deklaratën për të Drejtat e Njeriut dhe Qytetarët e vitit 1789, si një derivat i Revolucionit të famshëm Borgjez Francez, u formua një Asociacion Ndërkombëtar i Gazetarëve Francezë më 1952. Ky asociacion ishte si sihariq i asaj që më vonë do të institucionalizohej në Organizatën Ndërkombëtare të Frankofonisë. Kësaj të fundit i parapriu, po ashtu, edhe krijimi i Unionit Francez më 1946, me ç’rast vendet që ishin koloni franceze fituan autonomi. Nismat e këtilla nuk u ndalën me kaq. Më 1954 do të krijohej Unioni Kulturor Francez nga ana e kanadezëve frankofonë. Në këtë mënyrë frëngjishtja fitoi përmasa tejkontinentale. Më 1958 kemi dy ngjarje të rëndësishme: krijimin e Komunitetit Francez, si dhe krijimin e Asociacionit të Sociologëve Francezë, po ashtu në Kanada. Ky sensibilizim nga ana e kanadezëve frëngjishtfolës i krijoi hapësirë Parisit që të angazhohej për krijimin e Asociacionit Ndërkombëtar për Kulturë Franceze për shtetet e jashtme më 1960. Më 1961, nga ana e kanadezëve, u krijua Asociacioni i Universiteteve Frëngjishtfolëse (AUPELF), që shërbeu si një ftesë për vazhdimin e mëtutjeshëm të institucionalizimit të gjuhës frënge. Njëkohësisht në këtë kohë me ngulmim të Parisit zyrtar do të krijohet edhe Ministria e Bashkëpunimit, e cila do të angazhohej për bashkëpunim me shtetet që do t’i ndanin vlerat e gjuhës frënge gjetiu. Në këtë vit në kontinentin afrikan, po ashtu, kemi aktivitete të ndryshme, përfshirë këtu krijimin e Unionit Afrikan dhe Malgash, që më më 1966 do të transformohej në Organizatën e përbashkët Afrikane dhe Malgashe.

Organizata Ndërkombëtare e Frankofonisë (OIF) është një entitet ligjor i së drejtës ndërkombëtare publike, e cila ka një përfaqësues juridik, me seli në Paris (Francë). Ajo u krijua nga Konventa e Niamey-t e 20 marsit 1970 nën emrin “Agjencia për Bashkëpunimin Kulturor dhe Teknik” (ACCT), si dhe antenat e promovimit të frëngjishtes si TV5 Evropa, më vonë e riemëruar në TV5 Monde (Bota), ndërsa më 1997 zgjidhet për së pari herë edhe Sekretari Gjeneral i kësaj organizate, z. Butros Butros Gali. Më 1998 Asambleja e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara ua jep të drejtën ose statusin e vëzhguesit ONF (Organizatës Ndërkombëtare të Frankofonisë).

Misioni i Organizatës Ndërkombëtare të Frankofonisë (ONF) është që të krijojë solidaritet aktiv mes 84 shteteve dhe qeverive që e përbëjnë atë (58 shtete anëtare dhe 26 shtete vëzhguese). Organizata është një komunitetet fatesh, të vetëdijshëm për lidhjet dhe potencialin që vjen nga ndarja dhe shkëmbimi i një gjuhe dhe vlerave universale. Qëllimi i Organizatës Ndërkombëtare të Frankofonisë është të kontribuojë në përmirësimin e standardit të jetesës së popullsisë së saj, duke i ndihmuar ata që të bëhen aktorë në zhvillimin e tyre. Ai u siguron shteteve të saja anëtare mbështetje në zhvillimin ose konsolidimin e politikave të tyre dhe kryen veprime ndërkombëtare të bashkëpunimit ndërkombëtar dhe multilateral, në përputhje me katër misionet kryesore të parashtruara nga Samiti i Frankofonisë:

  • Promovimi i gjuhës frënge dhe diversitetit kulturor dhe gjuhësor;
  • Promovimi i paqes, demokracisë dhe të drejtave të njeriut;
  • Mbështetja e arsimimit, trajnimit dhe kërkimit;
  • Përforcimi i bashkëpunimit për një zhvillim të qëndrueshëm.

Vëmendje e veçantë prej ONF-së u kushtohet të rinjve dhe grave, si dhe qasjes në teknologjitë e informacionit dhe komunikimit në të gjitha veprimet e ONF-së. Pra, thënë troç, nocioni “frankofoni” ka shumë kuptime, por mbi të gjitha ka kuptimin linguistik (ai që flet frëngjisht), kuptimin gjeografik (shtetet ose popujt që e flasin gjuhën frënge si gjuhë zyrtare, amtare, por edhe gjuhë të përditshmërisë dhe gjuhë administrative), kuptimin spiritual (ndjenja për të qenë pjesë e një komuniteti dhe një solidaritet për të ndarë vlera të përbashkëta), si dhe kuptimin institucional (një komunitet i organizuar institucionalisht me një bashkëpunim të gjerë). Bashkëpunimi i këtillë i mundësoi gjuhës frënge që të flitet në pesë kontinente, si dhe ta ketë statusin e gjuhës amtare (Francë, Belgjikë, Zvicër, Luksemburg, Monako, Andorrë dhe Kebek), gjuhë zyrtare (Benin, Burkina Faso, Kongo, Bregu i Fildishtë, Gabon, Guine, Mali, Nigeri, Senegal, Togo, Kanada, Burundi, Kamerun, ishujt Komore, Xhibuti, Madagaskar, Marok, Mauritani, Ruandë, Seshel, Tunis, Republika Demokratike e Kongos), gjuhë e mësimdhënies dhe sistemit edukativ (Algjeri, Indokinë, Amerikë e Jugut).

Organet e Frankofonisë

Sekretari i Përgjithshëm i kësaj organizate është zyrtari më i lartë i ONF-së. Michaëlle Jean u emërua në këtë pozitë në Samitin e Frankofonisë më 2014 në Dakar (Senegal). Sekretari i Përgjithshëm e emëron një Drejtor për ta ekzekutuar dhe menaxhuar bashkëpunimin. Nga prilli i vitit 2015 këtë pozitë e mban Adama Ouane.

ONF-ja është vendosur nën autoritetin e 3 organeve politike: Samiti – organ suprem i Frankofonisë, i cili mblidhet çdo dy vjet; Konferenca Ministrore e Frankofonisë (CMF) dhe Këshilli i Përhershëm i Frankofonisë (FRF). Ajo disponon me: 4 Përfaqësime të Përhershme: në Addis Ababa, në kuadër të Unionit Afrikan dhe Komisionit Ekonomik për Afrikën në Kombet e Bashkuara, në Bruksel, në Bashkimin Evropian, në Nju Jork dhe në Gjenevë, pranë Kombeve të Bashkuara, si dhe 6 zyra rajonale: në Lome (Togo) për Afrikën Perëndimore, në Librëville (Gabon) për Afrikën Qendrore, në Hanoi (Vietnam) për zonën e Azisë dhe Paqësorit; në Port-o-Prenc (Haiti) për Karaibe dhe Amerikën Latine, në Bukuresht (Rumani) për Europën Qendrore dhe Lindore dhe në Antananarivo (Madagaskar) për Oqeanin Indian.

Të hyrat e ONF-së përbëhen kryesisht nga kontributet statutore dhe vullnetare, që grumbullohen në Fondin Monetar Unik (MMF), mjet ky me të cilin Frankofonia i financon veprimet e saja të bashkëpunimit. Në ONF punojnë më shumë se 300 punonjës, edhe atë në selinë qendrore në Paris ose në njësitë jashtë kryeqendrës.

ONF-ja vepron në sinergji me Asamblenë Parlamentare të Frankofonisë (APF), me katër operatorët e specializuar të samiteve, që janë Agjencia Universitaire e Frankofonisë (AUF), TV5, Shoqata Ndërkombëtare e Kryetarëve të Komunave Frankofone (AIMF), Universiteti Sengor i Aleksandrisë; si dhe me dy Konferencat e Përhershme Ministrore: Konferencën e Ministrave të Arsimit Kombëtar (Confémen) dhe Konferencën e Ministrave të Rinisë dhe Sporteve (Conféjes). ONF-ja mbështetet gjithnjë e më shumë në organizatat e shoqërisë civile. Sekretari i Përgjithshëm i Frankofonisë mblidhet çdo dy vjet në Konferencën Frankofone të Organizatave Ndërkombëtare Joqeveritare (OING). Aktualisht në ONF janë 67 organizata ndërkombëtare joqeveritare dhe organizata të tjera të shoqërisë civile të akredituara në Frankofoni. Ata konsultohen dhe përfshihen në zbatimin e disa programeve të ONF.

Në muaji mars për hir të Frankofonisë nuk mungojnë aktivitetet dhe angazhimet e ndryshme. Kësisoj Ambasada e Francës në Shkup dhe Instituti Francez në Shkup organizojnë aktivitete të shumta, me qëllim të tërheqjes së publikut rreth projekteve që ndërlidhen me gjuhën frënge. Projektet përfshijnë shfaqje filmike, teatër, recital, shpërndarje të librave dhe doracakëve, projekte që si fokus kanë modën (si brend francez), vizita të shumta të nxënësve në Institutin Francez në Shkup etj.

Instituti Francez në Shkup ka vendosur që në vitin 2018 të shënohet njëzet e pesë vjetori i marrëdhënieve diplomatike midis Francës dhe Maqedonisë. Kësisoj do të organizohen shumë aktivitete në formë të takimeve, shfaqjeve, koncerteve muzikore dhe debateve me artistë dhe intelektualë që ftojnë në inovacion, kreativitet, dialog ndërkulturor dhe art. Tërë aktiviteti rreth Frankofonisë bëhet me moton “Rreth kulturës franceze dhe gjuhës frënge”.

Frëngjishtja, pra, mbetet gjuha e vetme në botë, e cila ka arritur të penetrojë në kulturat dhe kombet tjera në të gjithë botën, përmes një aseti, atij të kulturës.

© ZHURNAL 12.03.2018, 18:27 | D.J. | 2,701 I LEXUAR
"Kopjimi i kësaj përmbajtjeje ose një pjese të saj pa ndonjë marrëveshje të arritur me redaksinë e ZHURNAL.mk, do të thotë se pranoni kushtet për kopjim, të cilat janë publikuar KËTU."