INTERVISTË-VIDEO Osman Kadriu: Ligji për gjuhët ka bazë Kushtetuese edhe do të miratohet ashtu siç është
maqedonia
INTERVISTË-VIDEO Osman Kadriu: Ligji për gjuhët ka bazë Kushtetuese edhe do të miratohet ashtu siç është

INTERVISTË-VIDEO Osman Kadriu: Ligji për gjuhët ka bazë Kushtetuese edhe do të miratohet ashtu siç është

Profesori universitar i së drejtës Kushtetuese, Osman Kadriu pas zgjedhjes së tij nga ana e Parlamentit në postin e gjyqëtarit të Gjykatës Kushtetuese për herë të para para opinionit në ZhurnalTV ka folur për tema shumë aktuale që lidhen me këtë institucion. Ai në intervistë për Zhurnal ka folur kontestimin e mundëshëm të ligjit të gjuëve para gjykatës Kushtetuese, kërkesën e palës greke për ta ndryshuar Kushtetutën e Republikës së Maqedonisë, harmonizmin e ligjislativit vendor me atë evropian, por jo vetëm ai ekskluzivisht për Zhurnal tregon se a ka ende në legjislativin vendor ndonjë ligj nga ish-Jugosllavia federative Socilaiste.

Zhurnal: Për herë të parë pas zgjedhjes suaj si gjykatës në Gjykatën Kushtetuese, Ju zgjodhët Zhurnal Tv për të dal para opinionit. Çfarë punohet momentalisht te Kushtetuesja?

Osman Kadriu: Është evidente se jamë tash në një post të rëndësishëm gjyqëtar i Gjykatës Kushtetuese një post tepër i privelegjuar. Por, natyrishtë se post i cili ka edhe përgjegjësi. Kjo nga fakti se Gjykata Kushtetuese ka një kompetencë të rëndësishme, kopetenca e gjykatës kushtetuese përcaktohet me vetë Kushtetutën e vendit si akti më i lartë juridik dhe politik.

Ka kopetenca nga lëmia e lirive dhe të drejtave të njeriut, pra mbrojtje të lirive dhe të drejtave konkrete. Në çdo vend juridik edhe tek ne Gjykata Kushtetuese është një mburojë e sistemit juridik. Të respektohet Kushtetuta do të thotë të respektohet shteti.

Të respektohet kushtetuta do të thotë të respektohet rendi juridik, ndërsa rendi juridik është organi frymëmarrës për shtetin. Dua të theksoj, se jam shumë i kënaqur për dy çështje për zgjedhjen time si gjykatës, së pari se peopozimi doli nga vetë presidenti Ivanov sepse ai propozon dy kandidatë të mundëshëm dhe më pas i zgjedh parlamenti, po ashtu mirënjohje e veçantë ishte se të gjithë deputetët shqiptarë u bashkuan për propozimin që unë të jem Gjykatës në Gjykatën Kushtetuese.

Kështu që zgjedhja ime për gjyqëtarë në Kushtetuese i bashkojë deputetët shqiptarë, por jo vetëm edhe deputetët e bllokut maqedonas. Kështu që nuk kishte pozitë opozitë port ë gjithë ishin të pranishëm në senacën paralamentare në të cilën u votua për gjykatës të gjykatës kushtetuese. Tash pas zgjedhjes edhe me kolegët tjerë që janë gjyqëtarë duheshte të fillojmë të ushtrojmë kompetencën në Gjykatë, për informimin e juaj ne kemi ushtruar një varg detyrash rreth inicativave që kemi pasur në Gjykat.

Meqë, Gjykata Kushtetuese vendos në bazë të inicativave që parashtrohen nga persona, fizik, juridik, partitë politike, organet e shtetit kështu që të gjitha subjektete kanë të drejtë të ushtrojnë inicativë. Ka inicativa edhe për vendimet e Qeverisë, mbi vendimet e Qeverisë, ka inicativa kundër vendimeve të Këshillave Komunale, ka inicativa sidomos kundër planeve urbanistike të miratuara nga Këhsillat Komunal të komunave konkrete nëpër qytete konkrete dhe në veçanti dhe me theks të vaçant në Qytetin e Shkupit.

Vërhet një dinamik e theksuar në punën e Gjykatës meqënse numri i inicativave nga qytetarët është i madh, qytetarët kërkojnë ligjëshmëri, kushtetueshmëri, mbrojtejen e të drejtave të tyre edhe atë në dy nivele të drejtave individuale dhe të drejtave kolektive për të cilat të drejta sipas atyre shpjegohet në inicativat e tyre, por edhe argumentohet me akte konkrete dhe shkelje të të drejtave.

Gjykata nëse konstaton ndërsa një në numër të mirë ka konstatime dhe atëher ajo merrë vendime konkrete në bazë të autorizimeve që ka në bazë të Kushtetutës. Gjykata Kushtetuese vendos vetëm në bazë të Kushtetutës edhe akti  apo burimi kryesor në të cilën mbështetet e tërë veprimtaria e Gjykatës Kushtetuese tek ne është Kushtetuta si akti më i lartë juridiko-politik.

Zhurnal: Ligji për përdorimin e gjuhëve i cili është në procedurë parlamentare a mund të kontestohet në gjykatët Kushtetuese të Maqedonisë. Çfarë nëse kontestohet?

Osman Kadriu: Ligji për gjuhët ka bazë Kushtetuese edhe do të jetë Kushtetues. Tjetër është pyetja se ne ende nuk mund të flasim për ligjin si lëndë para gjykatës Kushtetuese dhe vlershmëria e tij nga aspekti i Kushtetutës, kjo për shkak se më 11 janar kur edhe unë u zgjodha gjyqëtar i Gjykatës Kushtetuese, Parlamenti e miratoi Ligjin e gjuhëve, dhe ndodhi ajo e cila edhe “pritej”  dhe ajo ndodhi, presidenti i Shtetit e shfrytëzojë të drejtën e tij Kushtetuese dhe nuk e dekretojë ligjin, ai e përdori të drejtën Kushtetuese, të drejtën e vetos.

Këtë të drejtë, të drejtën e vetos presidenti Ivanov e ka përdorur vetëm se për ligjin në fjalë. Përndryshe për informimin e opinionit çdo kryetar i deritanishëm e ka përdorur të drejtën e vetos në akte konkrete, e ka përdorur presidenti i parë Kiro Gligorov, pastaj i ndjeri Boris Trajkovski, Cërvenkovski e kështu me rradhë.

Në këtë rast meqënse presidenti i shtetit u prononcua sipas mendimit të tij se ligji nuk është Kushtetues, një vlerësim që është shumë i rëndë, ndërsa përë atë se është ose nuk është Kushtetues fjalën e ka Gjykata Kushtetuese.

Ligji tanimë i kthehet parlamentit dhe në aprovimin e dytë, në procedurën e dytë parlamentare, Parlamenti ka të drejtë Kushtetuese ti vlerëson vërejtjet e presidentit dhe në qoftë se Parlamenti ngel në të njëjtën rregullativ pa kur një farë ndryshimi atëhërë përsëri Parlamenti e nxjerrë në votim dhe në qoftë se në miratimin e dytë fitohet e njëjta shumicë osë më tepër e numrit të votave të cilat janë të nevojshme për miratimin e ligjit për gjuhët atëherë në këtë rast presidenti i shtetit obligohet që patjetër ta dekreton ligjin.

Dekretimi i ligjit është i obligueshëm pas miratimin të dytë nga ana e Paralamentit dhe pas kësaj ligji shpallet në Gazetën Zyrtare dhe prej aty çasti ai prodhon efekte juridike. Tash jemi në fazën kur ligji është para Parlamentit, para deputëtëve dhe ato janë kompetentë sipas Kushtetutës të vendosin për vërejtjet e presidentit dhe të vendosin për fatin e ligjit në fjalë.

Prandaj ende është herët për aryse se ne ende nuk kemi ligj që të mund të flasim se si do të jetë fati i tij nëse vjen para Gjykatës Kushtetuese. Edhe kështu siç vazhdojnë procedurat jam i mendimit se paralamenti pas asnjë farë hamendje, asnjë far dyshimi do të mbron tezën e deri tashme do të mbron brendin e ligjit i cili është i përpiluar nga Parlamenti dhe do të voton pa asnjë lloj ndryshimi. Atëherë pasi që të botohet në Gazetën Zyrtare, mund të ndodh dhe me siguri se mund të ndodh për ligjin dhe kundër ligjit të ketë iniciative konkrete prej qytetarëve, por tek e fundit siç edhe e përmenda edhe më lartë se e drejta për inicativë deri te Gjykata Kushtetuese nuk është e kufizuar.

E atëherë në bazë të iniciativave do të formohen lëndë konkrete para Gjykatës Kushtetuese dhe të cilët lëndë mund të kenë në brendi çështjen e ligjit të gjuhëve dhe gjitha ato vërejtje apo kërkesa të mundëshme nga inicatorë të mundëshëm.

Unë si e vlerësojë çështjen e përdorimit të gjihëve, Ligji I cili tashmë është realitet, nuk mund ne të flasim për shqiptarët meqë me këtë ligj gjuha shqipe garantohet në nivel të shtetit dhe në shtet kjo është çështje reale, objektive dhe është punë e mbaruar nga shkaku se prej kur është nënshkruar Marrëveshja Kornizë e Ohrit dhe dispozitat Kushtetuese me të cilat garantohet gjuha shqipe si gjuhë zyrtare ka kaluar shumë periudhë e gjatë deri sa nuk u miratua ky ligj.

Ky ligj ishte obligim i Parlamentit, obligim i shtetit që të vepron sipas Kushtetutës dhe të vepron sipas marrëveshjes Kornizë që kjo çështje të grantohet, rregullohet. Prandaj kundërshtarët e ligjit të gjuhëve e kanë të kotë sepse ato thirren në çështje që fare nuk kanë lidhje me atë se sa është ligji Kushtetues ose nuk është.

Çështja e gjuhës garantohet me Kushtetutë. Çështja e gjuhës nuk garantohet me këtë ligj, në qoftë se kontestohet, kjo çështje është e grantuar me Kushtetutë, pra çështja e përdorimit të gjuhëve, ndërsa ligji i cili miratohet ka për të vetmin qëllim sipas Kushtetutës që të siguron implementimin, realizimin e përdorimit të gjuhës shqipe në praktik. Ky është qëllimi i ligjit.

Zhurnal: Në rast se arrihet kompromis për kontestin midis Maqedonisë dhe Greqisë për çështjen e emrit, a ndryshohet edhe Kushtetuta e Republikës së Maqedonisë?

Osman Kadriu: Po tregohet vullnet politik se është afërë marrëveshja politike për zberthimnin e kontestit me emrit. Tanimë pala grek si një nga kushtet e saj për këtë çështje po e artikulon edhe ndryshimin e Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë. Ato te ndryshimi thirren në një çështje shumë delikate që Maqedonia të heq dorë nga çdo lloj iredentizmi, nacionalizmi, pretendimi territorial të mundëshëm etj.

Jam i mendimit se për këtë çështje Greqaia me pa të drejtë e parashtron këtë çështje si kusht. Kur është miratuar Kushtetuta e cila ende është aktuale, Kushtetuta e parë me demokraci parlamentare e cila u miratua në nëntor të vitit 1991, nuk kaluan as tre apo katër muaj nga miratimi mos harrojmë pala greke, politika greke ndërmjetësojë fuqishëm, bëri trysni të fuqishme politike nëpërmjet Bashkësisë Evropiane dhe kërkojë që Kushtetuta aktuale e Maqedonisë të ndryshojë, gjoja se ka pretendime të përzihet në punët e bredshëme të Greqisë dhe se sikur mund të ketë pretendime territoeiale.

Atëherë presidenti i atëherësh i shtetit Kiro Gligorov shfrytëzojë të drejtën e tij Kusgtetuese që të paraqitet si propozues i ndryshimeve Kushtetuese dhe kjo ndodhi tre apo katër muaj pas miratimit të Kushtetutës në shkurt të vitit 1992, u miratuan dy amandametet e para për ndryshime dhe plotësime të Kushtetutës së Maqedonisë dhe me ato dy amandamente u plotësua qëllimi, dëshira dhe vullneti, kërkesa dhe imperativi i palës greke se me këto dy dispozita të cilat janë pjesë e Kushtetutës aktuale theksohet se Maqedonia nuk ka pretendime territoriale, Maqedonia nuk përzihet dhe nuk do të përzihet në punët e bredshme të Greqisë edhe për çështje tjera të simboleve etj.

Prandaj meqënse këto ndryshime janë bërë edhe atë me kërkesën e palës greke, me trysninë edhe të faktori ndërkombëtarë, tash sipas mendimit tim dhe si profesor i së drejtës Kushtetuese, tash edhe Gjykatës i Gjykatës Kushtetuese është një kërkesë e tepruar nga pala greke për ndryshime Kushtetuese. Një kërkesë jo me vend, e tepruar është që të parashtrohet kjo çështje tash.

Zhurnal: Apo harmonizohet legjislativi i Maqedonisë me atë të Bashkimit Evropian?

Osman Kadriu: Çështja e rregullativës positive më rregullativën Evropiane, me të drejtën evropiane është një prej segmenteve, një prej aspekteve, mjaftë të rëndësishme që kanë të bëjnë me reformat në Maqedoni, me theks të veçantë reformat në jurispodencë. Maqedonia ka sjell në këtë periudhë një varg të ligjeve nga fusha të ndryshme me theks të veçantë ligjeve.

Pjesa më e madhe e ligjislativit është e harmonizuar  me të drejtën pozitive evropiane. Ka ende ligje, ka akte juridike te fushave konkrete të cilat duhet të harmonizohen dhe mendoj se në të ardhmen në kuadër të reformave që po zhvillohen nga Qeveria katuale dhe Parlamenti, nga politika aktuale do të harmonizohen.

Por, këtu ngel një çështje tjetër çështja e zbatimit të ligjeve në praktik. Kur them zbatimi i ligjeve këtu në veçanti them zbatimi i ligjive nga ana e gjyqësorit. Në pushtetin gjyqësor ende kemi problem serioze. Të kujtojmë se edhe raportet e Bashkësisë Evropiane, me theks të vaçantë raporti i Komisionit me të cilin kryeson zoti Pribe ato përqëndrohen në veçanti në problemet e gjyqësorit.

Këtu kemi të bëjmë me proceset e montuara, korrupsionin, mosefikasitetin e gjyqësorit edhe e gjithë kjo reflektohet në lëmin e lirive dhe tyë drejtave të njeriut. Pësojnë qytetarët në të drejtat dhe lirit e tyre.

Zhurnal: A ka ende në Maqedoni ligje nga ish-Jugosllavia?

Osman Kadriu: Kur u miratua Kushtetuta në ato dispozitat e fundit edhe në ligjin Kushtetues për zbatimin e Kushtetutës së Maqedonisë në vitin 1991, u parapa një dinamik e theksuar se deri kur duhet që në Maqedoni të rrumbullaksohet juridikishtë çështja e rregullativës positive. Edhe aty duke e marrë parasysh se disa ligjie janë shumë të rëndë dhe sistemor u parapa me Kushtetutë se ato ligje, flas për ligjet e Kushtetutës federative të aplikohen në Maqedoni si ligje republikane edhe pse janë të federatës në mungesë të ligjeve republikan, deri në momentin kur republika do të sjell ligjet e saj. Tash Republika e Maqedonisë nuk ka asnjë ligj të Federatës në aplikim, kështu që Maqedonia në këtë periudhë që nënkupron 25 vjet nga shpërbërja e ish-Jugosllavisë Federative-Socialiste ka pastruar gjithë legjislativin e saj nga ligjet Federative.

© ZHURNAL 16.02.2018, 16:45 | D.J. | 3,903 I LEXUAR
"Kopjimi i kësaj përmbajtjeje ose një pjese të saj pa ndonjë marrëveshje të arritur me redaksinë e ZHURNAL.mk, do të thotë se pranoni kushtet për kopjim, të cilat janë publikuar KËTU."